سرعت نابود شد . گفته‌اند در گذشته ( زمان روميان ) اسكندريه مركز بازرگانى و داد و ستد ميان جهان اطراف مديترانه و شرق بوده است و از اين بندر بزرگ كشتىهاى غلّه و آذوقه به سوى قسطنطنيه فرستاده مىشد . نخستين اقدام مسلمانان اين بود كه غلّه مصر را براى اطعام مردم گرسنه مدينه به سوى اين شهر برگرداندند . در سالهاى گذشته اين غله از راه بيابان به سينا و عربستان غربى برده مىشد ، ولى بسيار زود ، حتى پيش از تصرف كامل مصر به دست مسلمانان ، عمرو بن عاص كانال « تراژان » يا « خليج امير المؤمنين » را به دستور خليفه دوم با پيكارى مجدد باز كرد و كشتىها در درياى سرخ به سوى پايين ، به بندر جار ( فرضه يا پيش بندر مدينه ) راهى شدند . عمرو بن عاص سپس به خليفه دوم پيشنهاد كرد كه از درياچه تمساح ( در كنار يكى از شعبات دلتاى نيل ) به سوى شمال شاخه‌اى از كانال را به مديترانه باز كند ، ولى عمر اجازه نداد ، زيرا بيم آن داشت كه ناوگان بيزانس از طريق درياى سرخ خطرى براى مكه و مراسم حج ايجاد كند « 1 » . بعدها معاويه فرماندار شام ، پياپى از خليفه دوم درخواست مىكرد كه به او اجازه دهد تا به جزيرهء قبرس حمله كند . عمر نمىپذيرفت ؛ ولى وضع درياى مديترانه طورى بود كه وجود يك نيروى دريايى براى دفاع از اين امپراطورى نوپا لازم بود . سرانجام معاويه موافقت خليفه سوم عثمان ( 35 - 24 ق ) را براى حمله به قبرس به منظور به كيفر رساندن مردم آنجا به دست آورد ؛ به شرط آنكه همسرش را نيز با خود ببرد . اين حمله به پيروزى انجاميد « 2 » . حدود بيست سال بعد ناوگان مسلمانان عرب در ذات الصوارى ( نبرد دكلها ) بر كرانهء ليكيه نزديك فونيكس ، پيروزى بزرگى به دست آورد . ديرى نگذشت كه اعراب مسلمان با ناوگان خود به سيسيل صقلّيه حمله كردند و قسطنطنيه در معرض تهديد قرار گرفت « 3 » . در سده‌هاى بعد ناوگان بيزانس ، حملات پى در پى عربهاى

--> ( 1 ) . همان ، ص 72 و 79 و 80 . ( 2 ) . همانجا . ( 3 ) . The Arabconquest of Egypt ; 1902 , p . 25 . 121 .